ATEX Filtre ve Toz Toplama Sistemleri
Sultan Makina Ltd. Şti. tarafından DOSERAY markasıyla üretilen ATEX filtreler, yanıcı ve patlayıcı tozların işlendiği Ex alanlarda tozu havadan ayırır. Silo, bunker, mikser ve siklon üstünde kullanılan ex-proof jet pulse filtrelerimiz ve tesis genelinde kurduğumuz ATEX toz toplama sistemlerimiz, 2014/34/AB ATEX Ekipman Direktifi'ne uygun olarak prosesinize özel tasarlanır.
Silo ve Bunker ATEX Filtreleri Nasıl Kullanılır?
Pnömatik veya mekanik olarak taşınan mikronize hammaddeler (katı akışkanlar), prosese girdikten sonra ortamda mutlaka toz oluşturur. Havada asılı kalan tozlar filtre yardımıyla ayrıştırılır ve çalışma ortamı daha güvenli ve konforlu hale gelir.
Bu durum sıradan tozlar için geçerlidir. Ancak yanma ve patlama riski taşıyan tozlar (organik tozların büyük çoğunluğu, karbon siyahı, kükürt, plastik ve metal tozları) prosese girdiğinde bulunduğu alan bir Ex alanı olur ve tüm kurallar ile kritik koşullar değişir. Bu ortamlarda patlama risklerinden korunmak için Avrupa Birliği'nin 2014/34/AB ATEX Ekipman Direktifi'ne göre hareket etmek gerekir. Uygulamalar ülkeden ülkeye küçük farklılıklar gösterse de genel kural aynıdır.
Organik veya patlayıcı özellikteki tozları havadan ayırmak için toz separatörleri, diğer adıyla ATEX filtreler kullanılmalıdır. Böylece ürün siloda veya kapalı hacimde güvenle kalırken temizlenmiş hava filtreden dışarı atılır.
ATEX filtreler; prosesin gereksinimlerine, taşınan malzemenin partikül büyüklüğüne ve vakum veya basınç altında çalışma durumuna göre paket toz tutma ünitesi, jet pulse ATEX filtre veya siklon çözümleriyle ortamdaki tozu insan sağlığına zarar vermeyecek sınırlar içinde tutar.
ATEX Toz Toplama Sistemleri
ATEX toz toplama sistemi, yanıcı tozların açığa çıktığı noktalardan tozu emerek güvenli şekilde toplayan ex-proof bir sistemdir. Tek bir filtre yerine, toz kaynağından atmosfere kadar tüm hattın patlayıcı ortama göre tasarlanmasını gerektirir. Tipik bir ATEX toz toplama sistemi şu bölümlerden oluşur:
- Emiş noktaları (davlumbazlar): Torba boşaltma, mikser, dolum ve aktarma noktalarında tozu kaynağında yakalar.
- Toz emiş kanalları: Toz kanal içinde birikmeyecek hızda taşınır; bu hız toz tipine göre genellikle 18-25 m/s aralığında seçilir. Kanallar iletken malzemeden yapılır ve topraklanır.
- Siklon (ön ayırıcı): İri ve aşındırıcı tozları filtreye ulaşmadan ayırarak filtre elemanlarının ömrünü uzatır.
- ATEX jet pulse filtre: İnce tozu tutar; antistatik elemanlar ve Ex sınıfına uygun solenoid valflerle donatılır.
- Fan: Genellikle filtrenin temiz hava tarafına yerleştirilir; bulunduğu bölgeye uygun ATEX sınıfında seçilir.
- Toz boşaltma: Toplanan toz, alev geçirmez özellikte sertifikalı bir hava kilidi ile prosese geri verilir veya bigbag ve varillere alınır.
- Patlama koruması: Gerektiğinde patlama kapağı ve izolasyon vanaları ile filtrede oluşabilecek bir patlamanın diğer ekipmanlara yayılması önlenir.
Merkezi ve noktasal toz toplama
Merkezi toz toplama sistemlerinde birçok emiş noktası tek bir kanal ağı ile büyük bir filtreye bağlanır. Noktasal (lokal) toz toplama çözümlerinde ise silo, bunker veya mikser gibi her ekipmanın üzerinde kendi küçük ATEX filtresi bulunur. Noktasal sistemlerde kanal ağı kısalır, toplanan toz doğrudan prosese geri döner ve patlama riskinin farklı ekipmanlara taşınma ihtimali azalır. Hangi çözümün uygun olduğu; toz tipi, emiş noktası sayısı ve tesis yerleşimine göre belirlenir.
ATEX Filtre Elemanları ve Emisyon Değerleri
Jet pulse ATEX filtre imalatında Avrupalı çözüm ortaklarımızın yanı sıra yerli filtre medyası üreticileri ve özel ATEX filtre elemanı üreten firmalarla çalışıyor, konstrüksiyonu tarafımızdan geliştirilmiş jet pulse temizleme sistemleri imal ediyoruz.
- Filtre elemanları prosesin durumuna göre PTFE (Teflon®) kaplı, antistatik, nem itici ve FDA onaylı malzemeden, torba, kaset veya kartuş tipinde üretilir.
- Isıya, neme ve yanmaya karşı özel ATEX filtre medyaları ile işletmenize en uygun sistem seçilir.
- Kullandığımız filtre medyalarında toz emisyonu 1 mg/Nm³'ün altındadır.
- Filtre medyası, DIN EN 60335-2-69 standardına göre M sınıfıdır ve 0,2-2 mikron arası tozlarda %99,9'a varan verimliliğe sahiptir.
3/7/2009 tarihli ve 27277 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği'ne göre baca gazındaki toz emisyonu 100 mg/Nm³ değerini aşmamalıdır. ATEX filtrelerimizin emisyon değeri bu sınırın çok altındadır.
Siklonlar ve Jet Pulse Filtreler
Pnömatik sistemlerde havayı tozdan merkezkaç kuvvetiyle ayıran konik gövdeye siklon denir. Hava ve toz karışımı siklona teğetsel olarak girer ve gövde içinde dönerek girdap (vorteks) oluşturur. Merkezkaç kuvvetiyle dış cidara savrulan toz ve granüller yerçekimiyle konik bölümden aşağı düşer; temizlenen hava ise merkezdeki çıkış borusundan yukarı çıkarak filtreye veya atmosfere gider.
Siklon girişleri kare, dikdörtgen, yuvarlak veya teğetsel olabilir; seçim prosesin durumuna göre yapılır. Siklon, filtreden önce iri tozları tutarak filtre elemanlarının yükünü azaltır. Ayrıntılar için siklon sayfamıza bakabilirsiniz.
Ürüne özel filtre çözümlerimiz
- Silo filtre sistemleri
- Karbon siyahı filtrasyon sistemleri
- PVC ve mikser filtreleri
- Kalsit silo ve bunker filtreleri
- Ekstrüder emiş sistemi filtreleri
- Varil tipi emiş filtreleri
- Treme (çukur) filtre sistemleri
- Nişasta ve maltodekstrin filtreleri
- Soda külü ve hafif soda filtreleri
- Kükürt (sulphur) filtreleri
Toz Tutma Özellikleri
| Çalışma sıcaklığı | Filtre elemanına göre 80-150 °C'ye kadar |
|---|---|
| Tutulan partikül | 1-5 mikron |
| Eleman yapısı | Küçük çaplı, pliseli, antistatik |
| Yüzey işlemleri | Yüzey parlatma, kalenderleme, Teflon emdirme, PTFE kaplama, özel reçine kaplama |
| Gövde çapı | 400-3000 mm |
| Filtre alanı | Hava debisine göre hesaplanır |

Silo, Bunker ve Proses ATEX Filtre Uygulamaları
ATEX filtreler çoğunlukla silolarla birlikte anılsa da silo ve bunker üstü, siklon üstü, mikser, reaktör beslemesi ve ekstrüder emişi gibi prosesin pek çok noktasında kullanılır. Aşağıdaki ilk görsel, reaktör üstü siklon besleme sistemine ait bir ATEX filtre uygulamasıdır.
Yandaki toz toplama filtresi ise proseste açığa çıkan tozların çalışanlara zarar vermemesi için imal edilmiştir. ATEX filtrelerimiz 400-3000 mm çaplarında, farklı varyasyonlarda ve filtre alanı hava debisine göre hesaplanarak prosesin ihtiyaçlarına uygun tasarlanır.
Sık Sorulan Sorular
ATEX filtre nedir?
ATEX filtre, yanıcı veya patlayıcı tozların işlendiği Ex alanlarda kullanılan ve 2014/34/AB ATEX Ekipman Direktifi'ne uygun üretilen toz tutma filtresidir. Tozu havadan ayırarak ürünün siloda veya kapalı hacimde kalmasını, temizlenmiş havanın ise dışarı atılmasını sağlar.
Bu filtrelerin amacı yalnızca tozu tutmak değil, filtrenin kendisinin bir tutuşturma kaynağı olmasını da önlemektir. Bu yüzden gövde, filtre elemanları ve elektrik ekipmanları patlayıcı ortama göre seçilir.
ATEX toz toplama sistemi nedir?
ATEX toz toplama sistemi, yanıcı tozların açığa çıktığı noktalardan tozu emerek patlama riskine karşı güvenli şekilde toplayan sistemdir. Emiş noktaları, topraklanmış emiş kanalları, siklon, ATEX jet pulse filtre, ATEX sınıfı fan ve toz boşaltma hava kilidinden oluşur.
Sistem tek bir ekipman olarak değil, toz kaynağından atmosfere kadar bütün olarak tasarlanır. Gerektiğinde patlama kapakları ve izolasyon vanaları ile bir patlamanın kanallar üzerinden diğer ekipmanlara yayılması önlenir. Merkezi (tek büyük filtre) veya noktasal (her ekipmanda ayrı filtre) olarak kurulabilir.
Normal filtre ile ATEX filtre arasındaki fark nedir?
Dışarıdan bakıldığında benzer görünseler de ATEX filtrede statik elektrik ve kıvılcım riskine karşı ek önlemler alınır:
- Filtre elemanları antistatiktir; gövde, kafes ve elemanlar birbirine ve toprağa bağlanır (topraklama).
- Jet pulse sistemindeki solenoid valfler, timer ve fan motoru gibi elektrik ekipmanları, bulunduğu Ex bölgesine uygun sınıfta seçilir.
- Gerektiğinde filtre, patlama basıncını güvenli yöne yönlendiren patlama kapağı veya alevin hatta yayılmasını önleyen izolasyon vanası ile birlikte tasarlanır.
Hangi tozlar ATEX filtre gerektirir?
Un, şeker, nişasta, maltodekstrin, süt tozu gibi organik tozlar, karbon siyahı, kükürt, plastik tozları (ör. PVC) ve alüminyum gibi metal tozları yanma ve patlama riski taşır. Bu tozların işlendiği alanlar Ex alan sayılır ve ATEX uyumlu filtre gerektirir.
Bir toz patlaması için yanıcı toz, oksijen, tutuşturma kaynağı, havada dağılmış bir toz bulutu ve kapalı bir hacim birlikte bulunmalıdır. Filtrenin içi bu koşulların hepsinin oluşabildiği bir yerdir. Doğru tasarım için tozun patlama özellikleri (Kst değeri, minimum tutuşma enerjisi gibi) bilinmelidir.
Ex bölgeleri (Zone 20, 21, 22) ne anlama gelir?
Toz ortamları, patlayıcı toz bulutunun ne sıklıkla oluştuğuna göre üç bölgeye ayrılır:
- Zone 20: Patlayıcı toz bulutu sürekli veya uzun süre bulunur (ör. silo ve filtre içi).
- Zone 21: Normal çalışmada ara sıra oluşabilir (ör. dolum ve boşaltma noktalarının çevresi).
- Zone 22: Normal çalışmada beklenmez, oluşursa kısa sürelidir.
Bölge sınıflandırması işletme tarafından yapılır (1999/92/AT Direktifi; Türkiye'de Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik). Filtre ve ekipmanlar bu sınıflandırmaya göre seçilir.
Jet pulse temizleme nasıl çalışır?
Filtre elemanlarının dış yüzeyinde zamanla toz tabakası birikir. Basınçlı hava tankına bağlı solenoid valfler, timer kontrolünde belirli aralıklarla elemanların içine kısa ve güçlü ters hava darbeleri gönderir. Eleman esner, yüzeydeki toz tabakası düşer ve doğrudan siloya, bunkere veya prosese geri döner.
Temizleme zaman ayarlı veya filtre fark basıncına göre yapılabilir. Böylece filtre tıkanmadan uzun süre verimli çalışır ve ürün kaybı olmaz. Ayrıntılar için filtre timer üniteleri sayfamıza bakabilirsiniz.
ATEX filtre elemanları hangi malzemeden yapılır?
Prosese göre PTFE (Teflon®) kaplı, antistatik, nem itici ve FDA onaylı malzemeden torba, kartuş veya kaset tipi elemanlar kullanılır. Elemanlar 80-150 °C'ye kadar sıcaklıkta çalışacak ve 1-5 mikron partikülleri tutacak şekilde üretilir.
- Kartuş elemanlar pliseli yapıları sayesinde küçük hacimde geniş filtre alanı sağlar; silo üstü filtrelerde sık kullanılır.
- Torba elemanlar yüksek toz yükü olan uygulamalara uygundur.
- PTFE kaplı elemanlar yapışkan ve neme hassas tozlarda kolay temizlenir, gıda uygulamalarında FDA onaylı medya tercih edilir.
ATEX filtrelerin toz emisyonu ne kadardır?
Kullandığımız filtre medyalarında toz emisyonu 1 mg/Nm³'ün altındadır. Filtre medyası, DIN EN 60335-2-69 standardına göre M sınıfı olup 0,2-2 mikron arası tozlarda %99,9'a varan verimliliğe sahiptir.
Bu değer, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği'ndeki 100 mg/Nm³ baca gazı toz emisyonu sınırının çok altındadır. Emisyonun düşük kalması için filtre alanının hava debisine göre doğru hesaplanması ve elemanların düzenli temizlenmesi gerekir.
ATEX filtreler nerelerde kullanılır?
Silo ve bunker üstünde, siklon üstünde, mikserlerde (ör. PVC mikserleri), reaktör beslemelerinde, ekstrüder emiş sistemlerinde, bigbag ve çuval boşaltma istasyonlarında ve proseste toz açığa çıkan her noktada kullanılır.
Başlıca sektörler gıda (un, şeker, nişasta), kimya, plastik, kauçuk (karbon siyahı) ve ilaçtır. Prosesin ihtiyaçlarına göre 400-3000 mm çaplarında tasarlanır.