Hava Kilidi Nedir ve Nerelerde Kullanılır?
Hava
kilidi (diğer adıyla eklüs, hücre tekeri veya rotary
valf); genellikle pnömatik transfer sistemlerinde (basınç ve vakum
altında), toz ya da granül formundaki katı akışkan ürün ile havayı
birbirinden ayırmak için kullanılan kanatçıklı mekanik bir cihazdır.
Özellikle filtre altlarında ve siklonlarda yaygın olarak tercih
edilir. Cihazın
kapasitesini
çapı ve dönüş hızı belirlerken,
kanat toleransları
ekipmanın verimliliğini etkileyen en önemli unsurların başında
gelir. Bunun yanında hava kilitleri, dozajlayıcı olarak veya silo
altlarında oransal boşaltıcı görevini de üstlenebilirler.
Bununla birlikte bazı proseslerde hava kilitlerinin rotor aralıkları hızla dolarak birikinti oluşturabilir ve cihazın işlevini yerine getirmesine engel olabilir. Bu tür sorunları çözmek için kendini temizleyebilen hava kilidi (self-clean rotary valve) geliştirilmiştir. Bu cihaz, standart eşdeğerlerinden farklı özelliklere sahip olup yapısında daha fazla mekanik sistemi barındırır.
Hava kilidinin fonksiyonlarını kısaca tanımlamak gerekirse: Pnömatik sistemlerde ürünü hattan ayırır ve yerçekimi kuvvetinden yararlanarak toz formundaki katı akışkan ile havayı birbirinden yalıtır. Prosesin tipine ve kullanılacak ürünün cinsine göre farklı kanatçık yapıları, toleransları ve devir hızları gösterebilir. Ayrıca taşınacak malzemenin özelliğine göre kırıcı görevi de görebilir ve ana işlevi parçalamak olan ekipmanlarla birlikte akuple olarak çalışabilir.
Malzeme ve Tasarım Seçenekleri
Hava kilidi / hücre tekeri; ST37 karbon çelik, AISI 304 ve AISI 316 paslanmaz çelik, Hardox ve Ni-Hard malzemelerden üretilmektedir. Yataklama tipleri ve sızdırmazlık elemanları (salmastra, mekanik salmastra, keçe vb.) yine prosese göre değişiklik gösterir. İç rotorlar; bıçaklı, yuvarlatılmış tip, ayarlanabilir kanatçıklı, sıyırıcılı veya poliamid gibi seçeneklerden oluşabilir. Ek olarak, proses ihtiyaçlarına göre ATEX sertifikalı hava kilidi versiyonları da üretim programımızda yer almaktadır.
.


Öne Çıkan Özellikler
Maksimum sızdırmazlık: Rotor kanatları ile gövde arasındaki hassas toleranslar sayesinde sistemdeki basınç/vakum kaybını en aza indirir.
Hassas ve düzenli dozajlama: Ayarlanabilir devir hızı (VFD entegrasyonu) ile prosesinize uygun debide sürekli ve homojen malzeme beslemesi sağlar.
Aşınmaya dayanıklı tasarım: Sertleştirilmiş iç yüzeyler ve özelleştirilebilir rotor kanat uçları (Viton, PU, sert krom, Hardox) sayesinde aşındırıcı malzemelerde uzun kullanım ömrü sunar.
ATEX ve hijyen standartlarına uygunluk: Patlama riski taşıyan tozlu ortamlar (ATEX) ile gıda ve ilaç uygulamaları (FDA uyumlu, kolay temizlenebilir Quick-Clean) için kullanım seçenekleri sunar.
Ağır hizmet (heavy-duty) gövde: Döküm demir (pik/sfero) veya paslanmaz çelik gövde yapısıyla yüksek mekanik mukavemet ve kararlılık sağlar.
Aşağıdaki görseller, rotorların yapısı hakkında fikir edinmenize yardımcı olabilir. Dışarıdan bakıldığında cihazlar aynı görünse de iç yapıları birbirinden farklıdır; bu da hava kilidi seçiminde pek çok seçeneği beraberinde getirir. Bu nedenle hava kilidi ve eklüs seçiminde proses bilgileri mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Unutulmaması gereken en önemli nokta, her hava kilidinin her proseste çalışmayacağıdır. Bunu etkileyen en önemli unsurlar, dökme yoğunluk (bulk density) ve ürüne ait özel niteliklerdir. Bazı hammaddelerin dökme yoğunluk (bulk density) değerlerini bu bağlantıda bulabilirsiniz.
Başlıca Hava Kilidi (Rotary Valve, Eklüs, Hücre Tekeri) Rotor Tipleri
Hava kilitleri proseslere göre farklılık gösterdiğinden iç yapıları da buna göre değişir; bu da rotor tasarımının farklı olması anlamına gelir. Lifli, silindirik, granül, iri yapılı, yapışkan veya nemli hammaddeler için farklı rotor seçenekleri kullanılmalıdır. Aşağıda görsellerle kısaca açıklanan başlıca rotor seçeneklerini görebilirsiniz. Daha fazla rotor seçeneği için PDF dosyasını inceleyin ve bizimle iletişime geçin. Hava Kilidi (Rotary Valve) Kataloğu (PDF)
-







-
Hava Kilitleri İçin Eductor ve Self Clean Rotary Valve
Bazı proseslerde hava kilidi pnömatik transfer sistemi içinde kullanılsa da boru giriş-çıkış oryantasyonu bakım sırasında sorun yaratabilir; bakım sırasında boruların sökülmesi pek istenmez. Bu tür tesislerde blow-through hava kilidi (eklüs) yerine normal bir hücre tekeri kullanılabilir ve altına venturi etkisi yaratan bir aparat takılır. Böylece hava kilidine bakım yapılırken sisteme bağlı hatlar sökülmez; bu da proseste esneklik sağlar. -
- Bazı proseslerde gereklilikler hiçbir standarda ve boyuta uymayabilir. Kısıtlı yükseklik, akışkanlık sorunları ve ürün tipi gibi çeşitli unsurlar nedeniyle rotary valve seçiminde farklı çözümlere gitmek gerekebilir.
Böyle bir gereksinim olduğunda tandem veya multiway port rotary valve olarak anılan seri bağlı hava kilidi (hücre tekeri) çözümü gündeme gelir.
Böylece kısıtlı bir yükseklikte, hücre tekerlerinin seri montajıyla yüksek kapasite ve daha geniş kesitle besleme ve boşaltma gibi olumlu sonuçlar elde edilir.
Özellikle bant beslemeleri, bant konveyör üzerine hammadde serilmesi ve kare konstrüksiyonlu konik boşaltmalar bu uygulamaların başında gelir.
Multiway Rotary Valve, Çoklu Hava Kilidi
-
-
Hava Kilitleri ve Kaçak Hava
Bu konu çoğu zaman yanlış anlaşılmalara ve hatalı kullanımlara neden olur. Unutulmamalıdır ki her hava kilidi, dönebilmek için bir dönme toleransına sahip olmalıdır; bu da gövde ile rotor arasında boşluk bulunması anlamına gelir. Fabrika çıkışında tüm hava kilitlerinde bu boşluk genellikle 0.15–0.30 mm olarak ayarlanır. Sistemde pnömatik taşıma yapılıyorsa ve taşınan malzeme bir miktar aşındırıcıysa bu tolerans zamanla artabilir. Boşlukların artması, hava kilidinden yukarı doğru hava kaçağına (hava kaynatma) ve köprülenme sorunlarına yol açabilir.
- Bu tür durumların önüne geçmek için özellikle blow-through hava kilitlerinde kaçak havanın yönlendirilmesi gerekir. Bu yönlendirme doğru yapılırsa hava kilitleri, aşınma altında 1 mm toleransa kadar sorunsuz çalışabilir. Bu nedenle tüm pnömatik transfer hatlarında kaçak havanın yönlendirilmesi ve hava kilidinin yönü önemlidir. Aksi takdirde çok küçük bir aşınmada bile sistemde performans sorunları yaşanır.
-
- Aşınma yaşanması muhtemel proseslerde kullanılan hava kilitlerinde kanat kalınlıkları, yüksek alaşımlı çelik kanatlar, kapaklar, devir hızları ve kaçak havanın yönlendirilmesi önem taşır. Bu nedenle ürün seçimine en başta dikkat edilmelidir.
.
Hava Kilidi Kapasite Tablosu

Ürettiğimiz tüm çaplardaki hava kilitleri, istenen opsiyonel özelliklerle imal edilebilir.
Tüm bunlara ek olarak sistem basınç altında çalışıyorsa mevcut basınç tüm sistemi daha fazla yük altında bırakır ve aşınma sürecini hızlandırır. Hava ile karışık aşındırıcı hammadde özellikle sızdırmazlık elemanlarından dışarı doğru hareket etmeye çalışır; bu hareket zamanla önce sızdırmazlık elemanlarına zarar vererek ortamda toza, ardından da gövde ve kapakların hasar görmesine neden olur.
Yukarıda açıklanan sürecin yaşanmaması ve bu doğal sürecin kontrollü biçimde uzatılması için doğru seçim yapılmalıdır. Bu tür aşındırıcı proseslerde ürünün mutlaka sınırlı bir ömrü vardır. Burada önemli olan plansız duruşlara yol açmamaktır: Hava kilidi hasar görse bile çalışmaya devam edebilmeli ve 7/24 çalışan tesislerde ilk planlı duruşa kadar idare edebilmelidir.






























