Gıda Hammaddelerinin Reçeteye Göre Dozajlanması
Gıda üretiminde bir ürünün tadı, dokusu, raf ömrü ve her partide aynı kalitede çıkması, reçetedeki her bileşenin doğru miktarda kullanılmasına bağlıdır. Özellikle tuz, maya, katkı maddeleri, enzimler ve aromalar gibi az miktarda kullanılan ama etkisi büyük bileşenlerde birkaç gramlık hata bile ürünü değiştirir.
DOSERAY reçete dozajlama ve mikro dozaj sistemleri, gıda hammaddelerini reçeteye göre, loadcell'li dozaj helezonlarıyla otomatik ve hassas şekilde tartar ve prosese verir. Elle tartımın hatalarını, firesini ve hijyen risklerini ortadan kaldırır.
Dozajlanan Gıda Bileşenleri
Fırıncılık
Tuz, şeker, maya, ekmek katkı maddeleri, enzimler, kabartma tozları.
Bisküvi, Kek ve Şekerleme
Pudra şekeri, kakao, süt tozu, nişasta, aroma ve renklendiriciler.
Gıda ve Hazır Karışımlar
Baharatlar, çeşni ve sos karışımları, vitamin ve mineral premiksleri.
Reçeteye Göre Dozajlama Nasıl Çalışır?
- Reçete seçimi: Operatör, PLC panelinden üretilecek ürünün reçetesini ve parti miktarını seçer.
- Sıralı dozaj: Her hammadde kendi haznesinden, kendi dozaj helezonuyla sırayla veya aynı anda tartılır.
- Hassas tartım: Helezon hedef miktara yaklaşırken invertör ile yavaşlar; böylece hedefin aşılması önlenir.
- Aktarma: Tamamlanan parti, karışım mikserine veya taşıma hattına aktarılır.
- Kayıt: Her partide hangi hammaddeden ne kadar dozajlandığı kayıt altına alınır.
Mikro Dozaj Nerelerde Kullanılır?
Mikro dozaj sistemleri, özellikle reçeteye göre üretim yapan gıda, ilaç, kimya ve diğer endüstriyel tesislerin ihtiyaçlarına göre özel olarak imal edilir. İşletmenin ihtiyacına göre farklı çap, hadve ve tipte üretilirler.
Hassasiyetleri prosesin durumuna göre 1 g ile 30 g arasında değişebilir. Bu hassasiyet, dozajlanacak hammaddenin granül yapısı ve dozaj için ayrılan operasyon süresiyle doğru orantılıdır.
Tek helis ve çift helis dozajlayıcılar
Mikro dozaj helezonları, içinden geçecek malzemenin durumuna göre ikiye ayrılır:
- Tek helis: İnvertör yardımıyla frekansı değiştirerek tartımın daha hassas yapılmasını sağlar, ancak batch süresini uzatır. Küçük işletmeler, uzun batch süreleri ve tekli dozajlama sistemleri için sıkça kullanılır.
- İki kovanlı çift helis: Kısa batch süreleri ve çoklu dozaj sistemleri için tercih edilmelidir. Batch'i oluşturan hammaddelerin daha kısa sürede dozajlanmasını sağlar.
Mikro dozaj sisteminin seçimi yalnızca dozaj helezonuna değil, prosesin işleyişine de bağlıdır. Örneğin dozajlanacak ürünler tek bir haznede tartılıp sonra prosese verilebilir ya da her haznenin kendi helezonuyla azalan ağırlık yöntemiyle tartım yapılabilir.
Tartım ve Dozaj Yöntemleri
- Azalma prensibi (Loss in Weight)
- Artma prensibi (Gain in Weight)
Azalan ağırlık (loss in weight) nasıl çalışır?
İçi malzeme dolu bir hazne (kefe) loadcell'ler üzerine oturtulur. Haznenin altında, darası tartıma dahil olan tek veya ikiz çalışan bir helezon besleyici bulunur. Besleyici, prosese göre vibrasyonlu konveyör, havalı bant veya hava kilidi de olabilir. Loadcell sinyalleri ve besleyicinin kontrolü PLC'ye gider.
PLC yazılımı, ayarlanan miktara göre besleyiciyi hızlı veya yavaş çalıştırır. Dozajlanan miktar, hazne üzerindeki ağırlığın azalmasına göre hesaplanır.
Azalma prensibiyle çalışan sistemlerde her dozajlayıcının kendi loadcell sistemi olması gerekir; dozaj helezon, klape veya hava kilidi ile yapılabilir. Tek haznede tartım yapan sistemlerde (artma prensibi) ise yalnızca haznenin tartılması yeterlidir; her bileşenden önce dara alınarak doğru sonuca daha hızlı ulaşılır.
Hangi dozaj sisteminin seçileceği, prosesi tasarlayan kişiye ve hammaddenin özelliklerine bağlıdır.
Mikro Dozaj ve Özel İmalatlar
Mikro dozaj proseslerinde helezonun hadvesi, taşıyıcının hızını ve toleransını artırır ya da azaltır. Aynı mikro dozaj ünitesinde, farklı malzemeleri taşımak için birden fazla helisel taşıyıcı kullanılabilir. Taşıyıcı kovan aynı olsa bile, taşınan malzeme değiştikçe rejim değişir ve toleranslar farklılaşır. Örneğin aynı cihazda helis değiştirilerek önce 1 mm toleransla toz, sonra 2 mm toleransla granül dozajlanabilir.
Dozajlama yalnızca helezonla değil, hava kilidi (rotary valve) ve klape ile de yapılabilir.


Mikro Dozaj ile Hassas Tartım
İmal ettiğimiz dozaj proseslerindeki hedef, minimum salınımla çalışmaktır. Loadcell ile yapılan dozaj işlemlerinde, prosesin durumuna göre tek bir kefede 1 ile 4 arasında loadcell bulunabilir. Birden fazla helezon tek kefede toplanıyorsa, kefe üzerindeki baskı helezonların kefeye giriş noktalarına göre değişebilir. Bu tür ince ayrıntılar, mikro dozaj prosesinin özünü oluşturur.
Reçete Dozajlamanın Temel Avantajları
- Minimum fire ve maliyet tasarrufu: Pahalı bileşenlerin fazla kullanılmasını önleyerek hammadde maliyetlerini düşürür.
- Standart kalite: Elle tartımdan kaynaklanan hataları ortadan kaldırır; her parti reçetedeki gibi üretilir.
- Hijyen ve iş güvenliği: Toz formdaki gıda hammaddelerinin kapalı sistemde aktarılmasını sağlar, tozu ve elle teması azaltır.
- İzlenebilirlik: Her partide kullanılan hammadde miktarları kayıt altına alınır.
- Esneklik: Farklı ürünler için reçeteler kolayca tanımlanır ve değiştirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Reçeteye göre hammadde dozajlama nedir?
Bir ürünün reçetesindeki her bileşenin, belirlenen miktarda ve sırada otomatik olarak tartılıp prosese verilmesidir. Operatör reçeteyi seçer; sistem her hammaddeyi kendi dozaj helezonuyla tartar, partiyi tamamlar ve kaydını tutar.
Mikro dozajın hassasiyeti nedir?
Prosesin durumuna göre 1 g ile 30 g arasında değişir. Hassasiyet; dozajlanan hammaddenin granül yapısına ve dozaj için ayrılan süreye bağlıdır.
Loss in weight (azalan ağırlık) dozaj nasıl çalışır?
Malzeme dolu bir hazne, altındaki dozaj helezonuyla birlikte loadcell'ler üzerine oturtulur. Helezon çalıştıkça haznenin ağırlığı azalır ve dozajlanan miktar bu azalmadan hesaplanır. PLC, hedef miktara göre helezonu hızlı veya yavaş çalıştırır.
Tek helis mi, çift helis mi seçilmeli?
Tek helisli dozajlayıcılar invertörle hızı değiştirerek hassas tartım yapar ancak batch süresini uzatır; küçük işletmeler ve uzun batch süreleri için uygundur. Kısa batch süreleri ve çoklu dozaj sistemleri için çift helisli dozajlayıcılar tercih edilmelidir.
Hangi gıda hammaddeleri dozajlanabilir?
Tuz, şeker, pudra şekeri, maya, ekmek katkı maddeleri, enzimler, kabartma tozları, kakao, süt tozu, nişasta, baharatlar, vitamin ve mineral karışımları, aroma ve renklendiriciler gibi toz ve granül bileşenler.